Komitety audytu

Na pytania: Jaka jest rola komitetów audytu w firmach z warszawskiej giełdy: Ile tych komitetów dziś działa? Jakie są ich wady, zalety i jak pod tym względem wypadamy na tle np. Niemiec czy USA? Co zrobić, aby komitety w Polsce były tak popularne jak w tych krajach? Czy potrzebne są zmiany prawa czy wystarczy edukacja? odpowiada biegły rewident i Partner w PKF Consult - Mirosława Cienkowska.

Historia komitetów audytu w Polce jest nadal relatywnie krótka, stąd nie powinien dziwić fakt, iż nie osiągnęły one jeszcze tak ugruntowanej pozycji jak na rozwiniętych rynkach finansowych w USA, czy w Wielkiej Brytanii. Wydaje się jednak, iż podejmowane przez niezależne organizacje związane z rynkiem finansowym działania edukacyjne w tym zakresie oraz umiędzynarodowienie procesów inwestycyjnych, skutkujące między innymi sporym udziałem zagranicznych inwestorów w spółkach notowanych na warszawskim parkiecie, przyniosło w ostatnim czasie pozytywne rezultaty w zakresie świadomości roli komitetów audytu oraz sposobów ich funkcjonowania. Nadal najdojrzalszą formę funkcjonowania prezentują komitety audytu w spółkach z dużym zaangażowaniem zagranicznych inwestorów. Udział komitetów audytu w kontroli procesów raportowania oraz zarządzania ryzykiem w takich spółkach jest znacznie większy niż w spółkach, w których brakuje praktycznych wzorców z państw z dłuższą praktyką w zakresie funkcjonowania tego organu. Droga ewolucji polskich komitetów audytu wykazuje jednak wiele podobieństw do tego, w jaki sposób umacniała się  ich rola w tych najbardziej rozwiniętych finansowo rynkach. W wielu polskich spółkach, w których powołano komitety audytu, obserwuje się relatywnie duże skupienie uwagi komitetów audytu na kontroli procesów audytu zewnętrznego, w tym na sprawdzaniu zasad wyboru biegłego rewidenta, jego niezależności, kosztów oraz przede wszystkim na rozeznaniu procedur, jakie wykonał biegły w ramach badania.  Zauważalne jest też, że w dużych spółkach warszawskiego parkietu (WIG20) Komitety Audytu stanowią już realne wsparcie systemu właścicielskiego. Mniejsze spółki bądź nie utworzyły Komitetu audytu zmniejszając liczbę członków rady nadzorczej bądź wciąż są w toku prac nad zwiększeniem efektywności przewidzianych ustawą zadań.

Powszechną praktyką jest udział biegłego rewidenta w spotkaniach komitetu audytu przy okazji zamknięcia roku obrotowego.  Zwykle w przypadku takich spotkań komitet audytu chce usłyszeć jakie było podejście biegłego rewidenta do procesu badania, jakie były kluczowe jego obszary, jakie metody badania zostały zastosowanie w odniesieniu do kluczowych sald i transakcji.

Wydaje się jednak, iż relatywnie mało uwagi poświęcone jest ocenie innych kluczowych obszarów nie samego badania, lecz organizacji procesów raportowania, w tym ocenie adekwatności stosowanych zasad rachunkowości, kompletności ujawnień poczynionych przez spółkę w sprawozdaniu finansowym, co przekłada się na transparentność spółki, a to na zaufanie potencjalnych inwestorów. Relatywnie mniej uwagi komitetów audytu skierowana jest także na kontroli procesów związanych z zarządzaniem ryzykiem oraz oceną systemu kontroli wewnętrznej. 

Wydaje się, iż w tym zakresie zacieśnienie współpracy i komunikacji pomiędzy audytorem oraz komitetem audytu mogłaby przynieść pozytywne efekty w postaci poprawy sposobu zarządzania procesami raportowania oraz kontroli wewnętrznej. Ocena powyższych obszarów pozostaje w gestii zarówno biegłego rewidenta jak i komitetu audytu. Jeden i drugi jest zainteresowany, aby procesy te funkcjonowały w spółce jak najlepiej i aby ulegały ciągłej poprawie, gdyż przekłada się to na bezpieczeństwo biznesu i transparentność firmy. Mimo to jednak, w praktyce komunikacja między audytorem i komitetem audytu w tym obszarze jest zwykle niewielka. Każdy na własną rękę dokonuje niezależnej oceny, podczas gdy sprzężenie tych działań dałoby duże lepsze efekty. Komitet audytu jest ciałem które jest w stanie wymóc na spółce zmiany w zakresie usprawnienia procesów raportowych w spółce (np. przygotowanie materiałów dla biegłego rewidenta na czas i w odpowiedniej formie), powinno kontrolować sposób zarządzania istotnymi ryzykami w spółce oraz usprawniania kontroli wewnętrznej. Sprawnie funkcjonujące procesy i świadome zarządzanie ryzykami zmniejszają ryzyko badania.

Dlatego warto zaryzykować tezę, iż edukacja i uświadamianie korzyści płynących z funkcjonowania komitetów audytu powinna być skierowana nie tylko do spółek i ich organów, lecz także do biegłych rewidentów.

Zmiany regulacji unijnych zwiększają zadania i odpowiedzialność komitetów audytu. Poza dotychczasowymi zadaniami wzmocniono radę komitetu audytu w procedurze wyboru biegłego rewidenta, w tym w zakresie zgodności kryteriów niezależności dotyczących wszystkich rodzajów usług świadczonych dla spółki, rotacji, wynagrodzenia.

Wzmocniono system monitorowania prac biegłego rewidenta, ustalając też odrębne sprawozdania dla komitetu audytu. Wdrożenie w Polsce regulacji spowoduje też konieczność określenia, czy wyboru przewodniczącego komitetu audytu będzie dokonywać Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, czy też rada nadzorcza będzie się sama konstytuować. 

Komentarz powstał na prośbę redakcji dzienników Rzeczpospolita oraz Gazeta Giełdy 'Parkiet' do "Rankingu najlepszych firm audytorskich 2014 roku" opublikowanego 30.03.2015 r.